درس 2

کوهپایه

زمین‌پایین‌کوه, دامن‌کوه, کوهستان

درس 6

کوروش

نام دو تن از سلسله هخامنشی : کوروش اول ( بزرگ ). موسس سلسله هخامنشی ( جل. 559 مقت. 529 ق م ) . وی پسر کبوجیه از خاندان هخامنشی بود و بر آخرین پادشاه ماد : [ ایش تویگو ] خروج کرد و پادشاهی را از قوم ماد بقوم پارس انتقال داد . وی ارمنستان بابل سوریه لیدی ( لودیا) فریگیا ( فریجیه ) را ضمیمه ایران کرد و از شمال خاور تا سیحون و از خاور و جنوب تا سند تاخت . کوروش در بهار سال 539 ق م . قصد تسخیر بابل کرد و از رود دجله گذشته وارد بین النهرین گردید . وی برای این که از سد بخت نصر بگذرد فرمان داد تا مسیر رودهای دجله و دیاله را تغییر دادند و آنگاه از مجرای دجله از سد گذشت و نبونید پادشاه بابل و سپاه او را در هم شکست . نبونید ناچار در سال 539 ق م . مجبور بتسلیم شد و شهر بابل بزرگترین مرکز قدرت آن زمان به دست ایرانیان افتاد . کوروش پس از تسخیر بابل با مردم به مهربانی رفتار کرد و اسرای یهود را که بخت نصر از فلسطین به آن شهر آورده بود آزاد کرد و اجازه داد به فلسطین بازگردند و فرمانی صادر کرد تا معبد اورشلیم را که بخت نصر ویران کرده بود از خزانه پارس بسازند . کوروش چند ماه پس از تسخیر بابل پسر خود کبوجیه را به پادشاهی آنجا برگماشت و خود متوجه سرکوبی قبایل ماساژت ها که میان دریاچه اورال و خزر میزیستند گردید و در سال 529 ق م. بدست آن قوم کشته شد . جسد او را به پازارگاد ( پارسه گرد ) بردند و در آرامگاهی که امروزه به [ مقبره مادر سلیمان ] معروف است بخاک سپردند . کوروش یکی از مردان بزرگ تاریخ است که همه تاریخ نویسان از او باحترام و ستایش یاد کرده اند . وی پادشاهی سیاستمدار شجاع بافتوت و عزم و اراده کشوردار و با گذشت بود . نسبت بعقاید دینی ملل مغلوب احترام میگذاشت . وی شهرهای ویران را دوباره آباد می کرد و بمردم بخشش بسیار مینمود و بعقل و تدبیر بیشتر از شمشیر متوسل میشد . اخیلوس ( اشیل ) ادیب و شاعر معروف یونانی در تراژدی خود بنام [ پارسیها ] میگوید : [ کوروش یک تن فانی سعادتمند بود به تبعه خود آرامش بخشید ... خدایان او را دوست میداشتند زیرا دارای عقلی بود سرشار... ]. یا کوروش دوم . پسر داریوش دوم ( مقت. 401 ق . ) . وی بر برادر خود اردشیر دوم خروج کرد و با همراهی 10000 تن از سپاهیان یونانی در کوناکسار با وی جنگید ولی کشته شد .

درس2

 کره زمین

یکی از کرات منظومه شمسی که مدار گردش آن بدور خورشید پس از عطارد و زهره میباشد. زمین محل زندگی انسانها و حیوانات دیگر و گیاهان مختلف میباشد زمین در هر 24 ساعت یک بار بدور خود و در سال ( 365 روز ) یک بار بدور خورشید میچرخد . اولی را حرکت وضعی و دومی را حرکت انتقالی گویند .

درس2

نقشه

(اسم) 1 - یک نقش (از چیزی).2 - تصویری از یک خانه ساختمان کارخانه و غیره که باید از روی آن تصویر بنا شود . 3 - ورقه ای که بر روی آن بخشی از کره زمین نشان داده شود .

درس11:راهها چه نقشی در زندگی ما دارند؟

راه هوایی

در کشور های متمدن و پیشرفته برای حمل و نقل کالا و مسافر بوسیل. هواپیما از راههای هوایی استفاده میشود و در هم. کشورها امروز کما بیش راههای هوایی وجود دارد.

 

درس11:راهها چه نقشی در زندگی ما دارند؟

راه آبی

در نقاط مختلف جهان برای ایجاد سهولت و سرعت در کار مسافرت یا حمل و نقل از اقیانوسها و دریاها و دریاچه ها و برخی از رودخانه ها که قابل کشتیرانی هستند استفاده میشود .

درس11:راهها چه نقشی در زندگی ما دارند؟

حمل ونقل

1 - نقل کردن و بردن چیزی از جایی بجای دیگر .

درس11:راهها چه نقشی در زندگی ما دارند؟

صادرات

 1 - آنچه از محلی خارج کنند و به جای دیگر فرستند . 2 - کالاهایی که از کشوری به کشوری دیگر ارسال شود، مقابل واردات .

درس11:راهها چه نقشی در زندگی ما دارند؟

راه

هرجایی‌اززمین‌که‌مردم‌از آنجارفت‌و آمدکنند, محل‌عبور, گذرگاه،جاده.

 

درس11

نقشه كشور عراق

درس11

پرچم كشور عراق

درس7

دما

نفس, دم, گرما, درجه‌حرارت, اندازه‌گرمی‌یاسردی

درس7:آب و هوا چیست؟

 دماسنج

آلتی‌که‌درجه‌حرارت‌رامعین‌کند, میزان‌الحراره

درس7:آب و هوا چیست؟

     

 آب وهوا                 

( اسم ) مجموع آثار جوی اعم از سرما و گرما و فشار هوا و مقداربخار آب و جریان بادها که حالت و وضع متوسط منطقه های مختلف را مشخص سازد.

مفاهیم درس3:نقشه

                                       

 

راهنمای نقشه

ورقه ای که شخص را از امور معینی آگاه کند : راهنمای استان،راهنمای شهر ،راهنمای حرکت قطارهاو...به راهنمای نقشه مقابل توجه کنید. 

مفاهیم درس3

 نقشه                                                 

(اسم) 1 - یک نقش (از چیزی).2 - تصویری از یک خانه ساختمان کارخانه و غیره که باید از روی آن تصویر بنا شود . 3 - ورقه ای که بر روی آن بخشی از کره زمین نشان داده شود . توضیح برای آشنا شدن به کرده زمین ونشان دادن قسمتهای آن باید کره جغرافیایی تهیه نمود ولی چون کره ها را نمی توان از حد معین بزرگتر ساخت برای اینکه بهتر بتوان اوضاع زمین را مورد مطالعه قرار داد بترسیم نقشه می پردازند و از هر ناحیه یا کشوری نقشه های جداگانه تهیه می کنند . ترسیم نقشه محلی عبارت از این است که آن محل را بنسبت معینی کوچک کنند و آنرا در روی نقشه ترسیم نمایند . عددی که نسبت میان ابعاد اصلی محل را معین میکند به [ مقیاس عددی نقشه ] موسوم است . این عدد غالبا کسری است که صورت آن یک و مخرجش عددیست که منتهی بچند صفر میشود مثلا 1/45000 مینمایاند که نسبت نقشه بطبیعت بنسبت یک بمخرج مذکور کوچک شده است .

درس10

سفیدرود

دومین رود بلند ایران سفیدرود است. نام باستانی آن رود آمارد بوده‌است. از ترکیب دو رود شاهرود و قزل اوزن در شهر منجیل شکل می‌گیرد و تا ریختن به دریای خزر عرض استان گیلان را می‌پیماید. سرچشمه آن در کوه چهل چشمه کردستان است و به‌طرف مشرق رفته داخل ناحیه گروس می‌شود و در این محل شعبه دیگری بهمین اسم که از کوههای پنجهعلی در شمال غربی همدان جاری است ضمیمه آن می‌شود و درگروس و شعبات متعدد دیگری به آن پیوسته و به‌طرف شمال رفته به میانج می‌رسد و در آنجا شعبات قرانقو و میانه (میانج) و هشترود و آبهای کوه سهند و بزغوش را وارد آن می‌کند. پس از آن به جنوب شرقی برگشته و زنجانرود که سرچشمه آن از چمن سلطانیه است از ساحل یمین وارد آن می‌گردد. بعد شعبات کوچک دیگر از کوههای طارم به آن ملحق شده وارد تنگه منجیل می‌شود و قبل از منجیل شاهرود که از الموت و طالقان سرچشمه می‌گیرد و طارم پائین (طارم سفلی) را مشروب می‌کند و به قزل اوزن پیوسته از این محل به بعد در همه جا سفیدرود نامیده می‌شود. و از منجیل تا ساحل دریا همه جا سفیدرود به سمت شمال شرقی جاری و جریانش سریع و مقدار آب آن زیاد است. از منجیل تا گندلان بستر آن بین دو کوه و بسیار باریک و از این نقطه به بعد دلتای وسیعی با شعبات زیاد تشکیل داده شعبه اصلی آن در حسنکیاده به دریای خزرمیریزد.

درس10

1. بارندگی در مناطق خشک کم و نامنظم است
2. مقدار باران در سال‌های مختلف متفاوت است و ممکن است حتی چند سال بارندگی صورت نگیرد
3. بارندگی اغلب شدید و به صورت رگبار است
4. به علت خشکی و وزش باد میزان تبخیر و تعرق بیشتر از بارندگی سالانه‌است
5. وزش باد در مناطق خشک به ویژه بیابان‌ها شدید است که علاوه بر حمل ذرات گرد و غبار بر خشکی هوا می‌افزاید

از مهم‌ترین مشخصات صحراها بارش کم‌باران، کم بودن پوشش گیاهی و اختلاف زیاد دمای روزانه است. در واقع صحرا به نواحی اطلاق می‌شود که با کمی رطوبت، موجودات زنده و تغییر شدید دمای شب و روز مشخص می‌شوند. صحرای غربی نام یک منطقه جغرافیایی در جنوب مغرب یا مراکش است. در فارسی به صحرای بسیار خشک و خالی اصطلاحاً صحرای برهوت گفته می‌شود.

سد دیواری محکم که به منظور مهار کردن یا تغییر مسیر آب در عرض دره یا میان دو کوه و در مسیر رود ایجاد می‌کنند. افزودن ارتفاع آب به‌وسیله ایجاد سد، می‌تواند فقط به منظور مهار یا تغییر مسیر آب رودخانه باشد و یا ذخیره کردن آب در پشت سد برای کشاورزی، آبیاری وآبرسانی و یا حتی تولید انرژی برقابی منظور اصلی در ایجاد سد بوده باشد.

از آنجا که آب جمع شده در پشت یک سد، می‌تواند نیروی بسیار عظیمی به سد وارد کند، در طراحی سدها، اصلی‌ترین مسئله استاتیکی(ایستایی)، غلبه بر این نیرو و رسیدن به شرایط پایداری است که با تخلیه و یا آبگیری سد، پیوسته برقرار باشد.

از نقطه نظر استاتیکی، سدها به دو گروه عمده تقسیم می‌گردند:

• سدهای وزنی
• سدهای قوسی

علاوه بر این انواع دیگری از سدها نیز وجود دارد مانند سدهای پایه دار، سدهای پشت بند دار و سدهای چوبی که به لحاظ اهمیت کمتر و استفاده ناچیز تر به آنها پرداخته نمی‌شود.

درس10

توربین آبی

موتور متحرکی که از آب متحرک انرژی می‌گیرد. اولین توربین‌های آبی چرخ‌های آبی بودند که برای گذر از چرخ‌های آبی به توربین‌های مدرن ۱۰۰ سال سپری شد. در ادامه swirl در توربین‌ها تحقق پیدا کرد که انرژی به یک جزء چرخان منتقل می‌شد. (البته در توربین‌های ضربه‌ای swirl وجود ندارد.)

درس10

رود کارون :

پرآب‌ترین و بزرگ‌ترین رودخانه ایران است.

این رود با طول ۹۵۰ کیلومتر طولانی‌ترین رودی ا‌ست که تنها در داخل ایران قرار دارد و در عین حال تنها رودخانه ایرانی است که به آبهای بین‌المللی و اقیانوس‌های جهان ارتباط دارد.

کارون تنها رود ایران است که بخشی از آن قابل کشتیرانی است و آب آشامیدنی ‌شهر اهواز از رودخانه کارون تامین می‌شود.

کارون از یک طرف در خرمشهر از طریق مصب خود به اروند رود که رودخانه‌های دجله و فرات از کشور عراق نیز به آن می‌ریزند وصل می‌شود و از طرف دیگر به خلیج فارس و اقیانوس هند مرتبط می‌شود.

ایران از طریق اروند رود و کارون می‌تواند کالاهای تجارتی را از طریق کشتی و به وسیله حمل و نقل دریایی که ارزانترین وسیله حمل و نقل کالاست تا شهرستان اهواز و حتی شهرستان شوشتر برساند و در عین حال کالاهای ایرانی را به جهت صادرات از این شهرستان‌ها تا بنادر بین‌المللی خرمشهر و آبادان و بندر امام (ره) منتقل کند.

رودخانه کارون رودخانه‌ای است که از نظر ارتفاع سطح آب و عرض و طول و از نظر جریان و گذر آب و عرض و طول مناسب آبخور جهت عبور کشتی‌های کوچک به نام لبخ یا مرکب در حد و اندازه رودخانه‌های دجله و فرات و برای عبور این قبیل کشتی‌های کوچک کاملا مناسب است.

درس10

کوهستان :زمینی نسبتاً بلند است که در یک منطقه گسترده‌است و عموماً بلندتر و شیب‌دارتر از تپه است.

کوه‌ها ۵۲٪ آسیا، ۳۶٪ آمریکای شمالی، ۲۵٪ اروپا، ۲۲٪ آمریکای جنوبی، ۱۷٪ استرالیا و ۳٪ آفریقا را پوشانده‌اند و روی هم رفته ۲۴٪ خشکی‌های زمین را شامل می‌شوند. اما از هر ۱۰ نفر یک نفر در کوه‌ها زندگی می‌کند. همه رودخانه‌های مهم جهان از کوه‌ها سرچشمه می‌گیرند و بیش از نیمی از آبی که انسان‌ها نیاز دارند از کوه‌ها به دست می‌آید.

به سرزمینی که کوه فراوان داشته باشد کوهستان یا کوهساران گفته می‌شود. به زنجیره‌ای از کوه‌های به‌هم‌پیوسته، رشته‌کوه گفته می‌شود.

درس10

رود آب شيريني است که در سطح خشکي جريان مي يابد و معمولاً به دريا مي ريزد. اين آب در يک راه آب(کانال) جريان دارد. کف کانال بستر ناميده مي شود و کناره هاي کانال کناره رود ناميده مي شوند

راه های ایران

راه

طریق. (آنندراج ) (انجمن آرا) (رشیدی ) (دهار) (سروری ). بعربی صراط و طریق گویند. (برهان ). سبیل . (دهار) (ترجمان القرآن ). صراط. (منتهی الارب ) (ترجمان القرآن ). در پهلوی راس و راه و در ایرانی باستان : رثیه و در اوستا، رایثیه و در کردی ، ری و ری ّ و در سرخه ای ، ولاسگردی را و در ارمنی ، ره و در سمنانی ، راج [ رَ اِ ] و در سنگسری ، راجن و در بلوچی ، راو راه ، و در افغانی ، لار .(از ذیل برهان قاطع چ معین ). بپهلوی راس . (از فرهنگایران باستان ص 225). جای عبور که لفظ عربیش طریق است ، در پهلوی «راس » و در اوستا «ریثیه » و در سنکریت «رتهیا» بوده . (فرهنگ نظام ). جاده که جای عبور و مروراست . (

فرودگاه

منزل . (یادداشت بخط مولف ). محل فرودآمدن . (آنندراج ).

لشکرگاه و معسکر. (ناظم الاطباء).

نشیمنگاه هواپیما. مهبط. (یادداشت بخط مولف ). جایی که هواپیماها در آن فرودآیند و مسافران خود را سوار یا پیاده کنند. مَطار. رجوع به فرودآمدنگاه شود.از شعوری ج 2 ورق 14). فاصله بین دو نقطه که در آن سیر توان کرد و مخفف آن ره است

جلگه

جلگه

( اسم ) زمینی است صاف و هموار که در آن محل زمین چین خوردگی یافته

  یا آثار و عوامل خارجی چین خوردگیها را صاف و مسطح ساخته است .

 

آبرفت

( اسم ) 1- سنگی که بسبب جریان آب بمرور زمان ساییده و لغزان و مایل بگردی شده باشد

. 2 - مواد ته نشسته از آبرودخانه ته نشست آب رودخانه

جویبار

جویبار

جوی آب, کنارجوی آب, جوی‌بزرگی‌ازچندجوی‌کوچک

( اسم ) 1- جایی که در آن جوی آب بسیار باشد. 2

- جوی بزرگی که از جویهای کوچک تشکی شده باشد.

دشت

دشت

زمین‌پهناور, وهموار, جلگه, بیابان, صحرا

بندر

اینکو ترمز یک کلمه مرکب است که از ترکیب سه کلمه انگلیسی (International Commercial Terms) به معنی اصطلاحات بین‌المللی بازرگانی تشکیل شده‌است و به صورت گسترده‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد.این اصطلاحات برای تفکیک هزینه‌ها و مسئولیتها بین فروشنده و خریدار استفاده می‌شود.

اینکو ترمز به مسائل مرتبط با حمل کالا از فروشنده به خریدار پاسخ می‌دهد.مسائلی شامل حمل کالاها، ترخیص کالاها، واردات و صادرات کالاها، اینکه چه کسی مسئول پرداخت می‌باشد و اینکه ریسک جابجایی و انتقال کالا در مراحل مختلف حمل بر عهده چه کسی می‌باشد. اصطلاحات مختلف اینکوترمز(Incoterms) معمولأ با ذکر مکانهای جغرافیایی مورد استفاده قرار می‌گیرد نه عناوین مرتبط با جابجایی. اینکو ترمز توسط اطاق بازرگانی بین‌المللی Internationa Chamber Of Commerce تهیه و تدوین شده‌است. اینکوترمز به چهار گروه زیر با اصطلاحات وابسته به هر گروه تقسیم شده‌است.

• گروه E - تحویل کالا در نقطه عزیمت در مبدأ:
  • EXW :

مخفف اصطلاح Ex Works

تعریف : تحویل کالا در نقطه عزیمت در مبدأ ( محل کار).

• گروه F – تحویل کالا به خریدار بدون پرداخت کرایه حمل در مبدأ :
  • FCA :

مخفف اصطلاح Free Carrier

تعریف : تحویل کالا به حمل کننده در مبدأ ( تحویل کالا داخل کامیون، ریل و هواپیما) . با توجه به اینکه محل تحویل کشور خریدار باشد، بارگیری با خریدار است و نقطه ریسک می‌باشد. هزینه حمل و بیمه با خریدار است. عقد قرارداد حمل و بیمه با خریدار (نه الزاما).

• • FAS :

مخفف اصطلاح Free Alongside Ship

تعریف : تحویل کالا در کنار کشتی در مبدأ. محل خاتمه ریسک فروشنده کنار کشتی در بندر است. هزینه حمل و بیمه با خریدار است. عقد قرارداد حمل و بیمه و بازرسی با خریدار است.

• • FOB :

مخفف اصطلاح Free On Board

تعریف : تحویل کالا در عرشه کشتی در مبدأ. فروشنده وقتی کالا را از روی نرده کشتی عبور داد ریسک خود را خاتمه داده‌است. هزینه حمل و بیمه با خریدار است. عقد قرارداد حمل از بندر تحویل و بیمه و بازرسی با خریدار است.

• گروه C - تحویل کالا در مبدأ به خریداربا پرداخت کرایه حمل :
  • CFR :

مخفف اصطلاح Cost and Freight

تعریف : ارزش و کرایه حمل تا مقصد . C&F سابق است ولی مخصوص حمل دریایی .کالا وقتی از روی نرده کشتی عبور می‌کند (بارگیری می‌شود) مسئولیت فروشنده خاتمه میابد .هزینه بیمه با خریدار است .هزینه حمل با فروشنده‌است .عقد قرارداد بیمه با خریدار است .و عقد قرارداد حمل با فروشنده .

• • CIF :

مخفف اصطلاح Cost, Insurance and Freight

تعریف : ارزش، بیمه و کرایه حمل تا مقصد. مخصوص حمل دریایی می‌باشد. کالا وقتی از روی نرده کشتی بارگیری می‌شود مسئولیت فروشنده خاتمه میابد. هزینه حمل و بیمه با فروشنده‌است. عقد قرارداد حمل و بیمه با فروشنده‌است.

• • CPT :

مخفف اصطلاح Carriage Paid To

تعریف : تحویل با پرداخت کرایه حمل تا مقصد. حمل مرکب ولی بیشتر برای طرق زمینی یا هوایی استفاده می‌شود. ریسک و مسئولیت فروشنده زمانی که کالا را تحویل اولین حمل کننده می‌دهد خاتمه میابد. هزینه حمل با فروشنده تا نقطه معین طبق قرارداد. هزینه بیمه خریدار. عقد قرارداد بازرسی با خریدار است.

• • CIP :

مخفف اصطلاح Carriage and Insurance Paid to

تعریف : تحویل با پرداخت کرایه حمل و بیمه تا مقصد. روش حمل مرکب می‌باشد. ریسک و مسئولیت فروشنده زمانی که کالا را به نقطه توافق شده می‌رساند خاتمه میابد. هزینه بیمه و حمل با فروشنده‌است. عقد قرارداد بیمه و حمل با فروشنده‌است. عقد قرارداد بازرسی با خریدار است.

• گروه D - تحویل کالا در مقصد :
  • DAF :

مخفف اصطلاح Delivered At Frontier

تعریف : تحویل در مرز ( مرز تعیین شده ).

• • DES :

مخفف اصطلاح Delivered Ex Ship

تعریف : تحویل در عرشه کشتی ( در مقصد ).

• • DEQ :

مخفف اصطلاح Delivered Ex Quay

تعریف : تحویل در اسکله ( در مقصد ).

• • DDU :

مخفف اصطلاح Delivered Duty Unpaid

تعریف : تحویل در مقصد بدون پرداخت حقوق و عوارض گمرکی.

• • DDP :

مخفف اصطلاح Delivered Duty Paid

تعریف : تحویل در مقصد با پرداخت حقوق و عوارض گمرکی.

جزیره

 

جزیره‌(1) ، خشكی‌ یا قطعه‌ زمینی‌ كه‌ دور تا دور آن‌ را آب‌ فراگرفته‌ و كوچك‌تر از قاره‌ باشد. در فارسی‌ به‌ آن‌ آبچوست‌، آبخست‌، آبخو (برهان‌، ذیل‌ «آب‌خوست‌»؛ معین‌، ذیل‌ «آب‌خوست‌») و آداك‌ (نفیسی‌، ذیل‌ «آداك‌») گفته‌اند. جزیره واژه ای عربی می باشد . محدوده‌های‌ جغرافیایی‌ جدا مانده‌ از جاهای‌ دیگر یا مختص‌ افراد خاص‌ نیز جزیره‌ نامیده‌ می‌شود ( فرهنگ‌ بزرگ‌ سخن‌ ، ذیل‌ واژه‌). در متون‌ جغرافیایی‌ اسلامی‌، به‌ شبه‌جزیره‌ یا مجمع‌الجزایر نیز جزیره‌ گفته‌ شده‌ است‌، مانند جزایر اندلس‌، الجزیرة ‌الخضراء در اسپانیا و جزیرة ‌العرب‌ ( رجوع کند به ابن‌فقیه‌، ص‌ 128؛ ابوالفداء، ص‌ 165؛ رفعت‌، ج‌ 3، ص‌ 32). این‌ كلمه‌ توسعاً به‌ خشكی‌ای‌ كه‌ رودهای‌ بزرگ‌ آن‌ را احاطه‌ كرده‌ باشند یا به‌ قطعه‌ زمینی‌ كه‌ صحرا آن‌ را از دیگر اقلیمها جدا كرده‌ باشد و نیز به‌ نواحی‌ مجاور دریا اطلاق‌ می‌شد. مثلاً، در متون‌ تاریخی‌ به‌ زمینهای‌ بین‌ رودهای‌ دجله‌ و فرات‌، جزیره‌ می‌گفتند ( رجوع کنید به اصطخری‌، ص‌ 71؛ یاقوت‌ حموی‌، ذیل‌ «جزیرة أَقُور»؛ ابوالفداء، ص‌ 273؛ نیز رجوع کنید به جزیره‌ ( 2 ) * ). در ایران‌ به‌ زمینهای‌ بین‌ رودهای‌ كارون‌ و بَهمنشیر، جزیره آبادان‌ می‌گویند (اقتداری‌، ص‌740؛ علوی‌، ص‌ 916). به‌ بخشی‌ از شمال‌ افریقا كه‌ از شمال‌ به‌ دریا و از جنوب‌ به‌ صحرای‌ بزرگ‌ افریقا محدود شده‌ است‌، جزیره‌ یا الجزیره‌ می‌گویند.

مؤلف‌ حدودالعالم‌ (تألیف‌ در 372) جزیره‌ را هر زمین‌ میان‌ دریا و بالاتر از سطح‌ آب‌، یا هر كوه‌ میان‌ آب‌ تعریف‌ كرده‌ و پس‌ از ذكر نام‌ جزایر مشهور آن‌ زمان‌، وسعت‌ و شهرها و رودها و محصولات‌ و مردمان‌ آنها را وصف‌ نموده‌ است‌. جزیره‌هایی‌ كه‌ او نام‌ برده‌ است‌ عبارت‌اند از: فضه‌ در دریای‌ اقیانوس‌ مشرقی‌ (اقیانوس‌ آرام‌)؛ و سیزده‌ جزیره‌ در دریای‌ اعظم‌ (اقیانوس‌ هند) به‌ نامهای‌ ذَهَبیه‌، طَبَرنا (بین‌ چین‌ و هند)، رامی‌ (در حدود سرندیب‌)، صَریح‌ (در مغرب‌ سرندیب‌)، جابه‌ و سَلاهِط‌ (جاوه‌ و سوماترا)، بالوس‌ (در مغرب‌ جابه‌)، كَلْه‌ (در جنوب‌ بالوس‌)، بَنْكالوس‌ (در مغرب‌ كله‌)، هَرَنْج‌ (نزدیك‌ سَندان‌؟)، لافْت‌ (در برابر دریای‌ پارس‌)، ناره‌ (در خط‌ استوا)، وال‌ (در دریای‌ پارس‌)؛ خارك‌ در دریای‌ پارس‌ و دو جزیره كوچك‌ به‌نام‌ سَقیطرا (سوكوترا) در نزدیكی‌ عمان‌. در دریای‌ اقیانوس‌ مغربی‌ (اقیانوس‌ اطلس‌) نیز 25 جزیره‌ را وصف‌ كرده‌ است‌: شش‌ جزیره‌ به‌ نام‌ جزایر خالیه‌ در برابر بلاد سودان‌؛ جزایری‌ به‌ نام‌ عدیره‌/ غدیره‌ در پیوستگاه‌ دریای‌ روم‌ (مدیترانه‌) و دریای‌ اقیانوس‌ مغربی‌؛ دو جزیره‌ به‌ نامهای‌ روذَس‌ و ارواذ در برابر بلاد روم‌؛ جزیره مردان‌ و جزیره زنان‌ در ناحیه شمال‌ بلاد روم‌؛ دوازده‌ جزیره‌ به‌ نام‌ برطانیه‌ (بریتانیا) در ناحیه شمال‌؛ جزیره طوس‌ در شمال‌ جزایر برطانیه‌ و جزیره ثولی‌ كه‌ طول‌ بعضی‌ از شهرهای‌ شمال‌ را از آن‌ گرفته‌اند. وی‌ در دریای‌ روم‌، شش‌ جزیره‌ (قبرس‌، قریس‌، بالُس‌، صِقلیه‌/ سیسیل‌ ، سَرْدانیه‌/ ساردنی‌، اِقریطِش‌/ كرت‌) را وصف‌ كرده‌ است‌. همچنین‌ جزیره كبودان‌ را در دریای‌ ارمینیه‌، و جزیره الباب‌ و جزیره‌ سیاه‌كوه‌ را در دریای‌ خزران‌ وصف‌ نموده‌ و یادآوری‌ كرده‌ است‌ كه‌ تمام‌ جزایر عالم‌ همین‌ها بوده‌اند ( رجوع کنید به ص‌ 18ـ24).

یاقوت‌ حموی‌ در 623 در معجم‌البلدان‌ جزیره‌ را به‌ معنای‌ خشكی‌ محصور در آب‌ در نظر نگرفته‌، بلكه‌ هر مكان‌ جغرافیایی‌ را كه‌ با كلمه جزیره‌ شروع‌ می‌شود، در فهرست‌ خود آورده‌ است‌. نام‌ نواحی‌ محصور در بین‌ بعضی‌ از پدیده‌های‌ طبیعی‌ نیز در این‌ فهرست‌ آمده‌ كه‌ از آن‌ جمله‌ است‌: جزیره أَقُور (بین‌ دجله‌ و فرات‌)، الجزیره ‌الخضراء * (شهری‌ در اندلس‌)، جزیره شریك‌ * (كوره‌ای‌ در افریقا، در حوالی‌ تونس‌)، جزیره شُكُر/ شقر (در مشرق‌ اندلس‌)، جزیره ‌العرب‌ * ، جزیره ابن‌عمر * (شهری‌ در شمال‌ موصل‌) و چند جزیره دیگر.